سبک دلبستگی در مهاجرت می‌تواند یکی از عواملی باشد که توضیح می‌دهد چرا بعضی افراد در دوران مهاجرت راحت‌تر از حمایت شریک عاطفی خود استفاده می‌کنند، در حالی که برخی دیگر با نگرانی از طرد شدن، وابستگی شدید یا فاصله گرفتن عاطفی روبه‌رو می‌شوند. مهاجرت فقط محل زندگی را تغییر نمی‌دهد؛ روابط اجتماعی، احساس امنیت، شبکه حمایتی و حتی شیوه ارتباط زن و شوهر نیز ممکن است تحت تأثیر قرار گیرد.
در چنین شرایطی، ویژگی‌های رابطه عاطفی می‌توانند با نحوه سازگاری فرد با کشور جدید ارتباط داشته باشند. پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند برای درک تجربه روان‌شناختی مهاجران نباید فقط ویژگی‌های فردی آنها را بررسی کرد؛ رابطه عاطفی و ویژگی‌های شریک زندگی نیز می‌توانند اهمیت داشته باشند.
اگر می‌خواهید ابتدا با ابعاد گسترده‌تر روان‌شناختی مهاجرت آشنا شوید، راهنمای مشاوره روانشناسی مهاجرت در جان زیبا، موضوعاتی مانند آمادگی روانی، سازگاری، تنهایی، هویت و مشکلات ارتباطی پس از مهاجرت را بررسی کرده است.
سبک دلبستگی چیست و چرا بعد از مهاجرت اهمیت پیدا می‌کند؟
دلبستگی در بزرگسالی به الگوهایی اشاره دارد که می‌توانند بر احساس امنیت در روابط نزدیک، اعتماد به دیگران، ترس از طرد شدن و میزان راحتی فرد با صمیمیت اثر بگذارند. در پژوهش‌های مربوط به دلبستگی بزرگسالان معمولاً دو بُعد مهم مورد بررسی قرار می‌گیرند: اضطراب دلبستگی و اجتناب دلبستگی.
فردی که اضطراب دلبستگی بیشتری دارد ممکن است نسبت به طرد شدن یا از دست دادن رابطه حساس‌تر باشد و برای دریافت اطمینان و حمایت از شریک زندگی نیاز بیشتری احساس کند. در مقابل، فردی که اجتناب دلبستگی بیشتری دارد ممکن است هنگام فشار روانی تمایل بیشتری به فاصله گرفتن، اتکا به خود و اجتناب از صمیمیت نشان دهد.
این ویژگی‌ها به معنای خوب یا بد بودن یک فرد نیستند و نباید به‌عنوان برچسب یا تشخیص قطعی در نظر گرفته شوند. افراد ممکن است در شرایط و روابط مختلف واکنش‌های متفاوتی داشته باشند و الگوهای ارتباطی نیز می‌توانند در طول زمان تغییر کنند.
چرا مهاجرت می‌تواند الگوهای دلبستگی را پررنگ‌تر کند؟
مهاجرت معمولاً با مجموعه‌ای از تغییرات و ابهام‌ها همراه است. دوری از خانواده، کاهش شبکه حمایتی، یادگیری زبان، پیدا کردن شغل، مسائل اقامتی، مشکلات مالی و ورود به یک فرهنگ جدید می‌توانند احساس امنیت فرد را تحت فشار قرار دهند.
در چنین دوره‌ای، شریک عاطفی ممکن است به یکی از مهم‌ترین منابع حمایت روانی تبدیل شود. به همین دلیل، شیوه درخواست حمایت، واکنش به استرس و میزان راحتی فرد با صمیمیت می‌تواند اهمیت بیشتری پیدا کند.
برای مثال، فردی ممکن است در زمان فشار مهاجرت بیش از گذشته به همسر خود نزدیک شود و دائماً نیاز به اطمینان گرفتن داشته باشد؛ در حالی که فرد دیگری در همان شرایط ترجیح دهد کمتر درباره احساسات خود صحبت کند و مشکلات را به‌تنهایی مدیریت کند.
اگر بخشی از فشار شما ناشی از ناآشنایی با جامعه و فرهنگ مقصد است، مقاله شوک فرهنگی بعد از مهاجرت به‌طور جداگانه دلایل احساس غریبگی و راه‌های سازگاری با فرهنگ جدید را بررسی کرده است.
پژوهش سال ۲۰۲۴ درباره دلبستگی و سازگاری مهاجران چه بررسی کرد؟
پژوهش Marshall و Lao در سال ۲۰۲۴ بررسی کرد که اضطراب و اجتناب دلبستگی در مهاجران و شریک عاطفی آنها چه ارتباطی با سازگاری فرهنگی، روان‌شناختی، اجتماعی و رابطه‌ای دارد.
در این مطالعه، داده‌های روزانه طی ۱۴ روز از ۱۴۶ زوج، در مجموع ۲۹۲ نفر، جمع‌آوری شد. در هر زوج حداقل یکی از افراد مهاجری بود که به‌تازگی به بریتانیا مهاجرت کرده بود.
پژوهشگران علاوه بر ویژگی‌های دلبستگی، میزان همانندسازی با فرهنگ بریتانیا و فرهنگ مبدأ، سازگاری اجتماعی و فرهنگی، وضعیت روان‌شناختی و سازگاری رابطه‌ای شرکت‌کنندگان را بررسی کردند.
نکته مهم این است که این یافته‌ها عمدتاً درباره ارتباط میان متغیرها صحبت می‌کنند و نباید از آنها نتیجه گرفت که یک سبک دلبستگی به‌تنهایی و به‌طور قطعی علت مشکلات سازگاری است.
دلبستگی اجتنابی چه ارتباطی با سازگاری مهاجران داشت؟
یکی از یافته‌های مهم پژوهش این بود که مهاجرانی که اجتناب دلبستگی بیشتری گزارش کرده بودند، در چند زمینه پیامدهای ضعیف‌تری داشتند.
در این گروه، هم خود فرد مهاجر و هم شریک عاطفی او در برخی شاخص‌ها وضعیت نامطلوب‌تری گزارش کردند. این موارد شامل همانندسازی کمتر با فرهنگ اصلی بریتانیا، همانندسازی کمتر با فرهنگ مبدأ و سازگاری پایین‌تر در حوزه‌های اجتماعی، روان‌شناختی و رابطه‌ای بود.
یک توضیح احتمالی این است که مهاجرت فرد را وارد محیطی می‌کند که برای سازگاری با آن نیاز به برقراری ارتباط، دریافت حمایت و تجربه موقعیت‌های اجتماعی جدید دارد. اگر فرد در روابط نزدیک تمایل بیشتری به فاصله گرفتن یا اجتناب از اتکا به دیگران داشته باشد، ممکن است استفاده از برخی منابع حمایتی برای او دشوارتر شود.
با این حال، این یافته نباید به این شکل تفسیر شود که هر فردی با ویژگی‌های اجتنابی الزاماً در مهاجرت ناموفق خواهد بود. شرایط اقتصادی، مهارت زبان، شخصیت، حمایت اجتماعی، وضعیت اقامت، تجربه تبعیض و بسیاری از عوامل دیگر نیز در سازگاری مهاجران نقش دارند.
دلبستگی اضطرابی چه ارتباطی با تجربه مهاجرت داشت؟
در همین پژوهش، مهاجرانی که اضطراب دلبستگی بیشتری داشتند نیز سازگاری روان‌شناختی، اجتماعی ـ فرهنگی و رابطه‌ای پایین‌تری گزارش کردند.
اضطراب دلبستگی می‌تواند با نگرانی درباره از دست دادن رابطه، حساسیت بیشتر به نشانه‌های طرد شدن و نیاز بیشتر به اطمینان گرفتن از شریک عاطفی همراه باشد. مهاجرت نیز خود دوره‌ای سرشار از تغییر و عدم‌قطعیت است؛ بنابراین قابل‌درک است که فشارهای این دوره بتوانند نگرانی‌های رابطه‌ای را پررنگ‌تر کنند.
برای مثال، ممکن است تغییر ساعت کاری، پیدا شدن دوستان جدید یا کاهش زمانی که زوج با یکدیگر می‌گذرانند، برای یکی از طرفین فقط بخشی طبیعی از سازگاری با زندگی جدید باشد، اما برای طرف دیگر به شکل نشانه‌ای از فاصله عاطفی تعبیر شود.
سبک دلبستگی شریک عاطفی هم اهمیت دارد
یکی از بخش‌های مهم پژوهش نشان داد که فقط ویژگی‌های فرد مهاجر مطرح نیست. زمانی که شریک عاطفی فرد اضطراب دلبستگی بیشتری داشت، مهاجر نیز در چند حوزه پیامدهای ضعیف‌تری گزارش می‌کرد.
این یافته نشان می‌دهد تجربه مهاجرت می‌تواند در یک رابطه دوطرفه شکل بگیرد. اضطراب، احساس ناامنی یا فشار روانی یکی از زوجین ممکن است فضای ارتباطی رابطه را تغییر دهد و در نتیجه تجربه سازگاری نفر دیگر را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
برای همین، زمانی که زوج مهاجر با فاصله عاطفی، تعارض یا وابستگی شدید روبه‌رو می‌شود، همیشه منطقی نیست که مشکل فقط به یکی از دو نفر نسبت داده شود. گاهی لازم است الگوی تعاملی میان دو نفر بررسی شود.
رابطه عاطفی با فردی از فرهنگ کشور مقصد چه نقشی داشت؟
بخش دیگری از مطالعه به مهاجرانی اختصاص داشت که شریک عاطفی آنها فردی بریتانیایی بود. مهاجرانی که شریک بریتانیایی داشتند، در مقایسه با افرادی که چنین شریکی نداشتند، همانندسازی بیشتری با فرهنگ اصلی بریتانیا و سازگاری اجتماعی ـ فرهنگی بالاتری گزارش کردند.
این نتیجه می‌تواند قابل‌توجه باشد؛ زیرا شریک عاطفی از جامعه مقصد ممکن است فرد مهاجر را با زبان، قواعد اجتماعی، روابط و شیوه زندگی آن جامعه بیشتر درگیر کند.
اما این یافته به معنای آن نیست که داشتن شریک عاطفی از جامعه مقصد باعث سازگاری بهتر می‌شود. نوع رابطه، شخصیت افراد، شرایط اجتماعی و عوامل متعدد دیگری می‌توانند در این ارتباط نقش داشته باشند.
همچنین نباید نتیجه گرفت مهاجرانی که با فردی از فرهنگ خودشان رابطه دارند در موقعیت نامناسب‌تری قرار دارند. یک رابطه حمایتگر با هر زمینه فرهنگی می‌تواند منبع مهمی از امنیت و حمایت روانی باشد.
پیگیری ۷٫۵ ساله پژوهش چه چیزی نشان داد؟
پژوهشگران چند سال بعد نیز وضعیت بخشی از شرکت‌کنندگان را پیگیری کردند. در پیگیری ۷٫۵ ساله مشخص شد مهاجرانی که در ابتدای پژوهش اضطراب دلبستگی بیشتری داشتند و شریک بریتانیایی نداشتند، احتمال بیشتری داشت که در زمان پیگیری دیگر در بریتانیا زندگی نکنند.
این یافته نیز باید با احتیاط تفسیر شود. ترک بریتانیا می‌تواند دلایل فراوانی مانند تصمیم شخصی، فرصت شغلی، مسائل خانوادگی، وضعیت اقامت یا مهاجرت به کشور دیگری داشته باشد. بنابراین این نتیجه ثابت نمی‌کند که اضطراب دلبستگی عامل مستقیم ترک کشور بوده است.
اگر خود مهاجرت یا ادامه زندگی در کشور مقصد برای شما به موضوعی پر از تردید تبدیل شده است، مقاله پشیمانی بعد از مهاجرت توضیح می‌دهد چرا گاهی در دوره‌های سخت فرد کل تصمیم مهاجرت خود را زیر سؤال می‌برد.
سبک دلبستگی چگونه ممکن است در رابطه زوج مهاجر دیده شود؟
دلبستگی را نمی‌توان صرفاً با مشاهده چند رفتار تشخیص داد، اما بعضی الگوهای ارتباطی ممکن است در دوره پراسترس مهاجرت پررنگ‌تر شوند.
- یکی از زوجین دائماً نگران فاصله گرفتن یا ترک شدن توسط دیگری است.
- نیاز مکرر به اطمینان گرفتن درباره علاقه و تعهد همسر وجود دارد.
- یکی از طرفین هنگام تنش کاملاً از گفت‌وگو فاصله می‌گیرد.
- درخواست حمایت با پاسخ سرد یا کناره‌گیری روبه‌رو می‌شود.
- دو نفر درباره نیاز به صمیمیت و فضای شخصی اختلاف زیادی دارند.
- ایجاد روابط اجتماعی جدید باعث حسادت یا نگرانی شدید می‌شود.
- یکی از طرفین احساس می‌کند تمام فشارهای مهاجرت را به‌تنهایی تحمل می‌کند.
- بحث‌های کوچک مرتباً به نگرانی درباره آینده رابطه تبدیل می‌شوند.
وجود یک یا چند مورد از این رفتارها به‌تنهایی نشان‌دهنده یک سبک دلبستگی مشخص یا اختلال روان‌شناختی نیست. زمینه رابطه، مدت ادامه مشکل و شدت آن نیز اهمیت دارد.
چرا رابطه عاطفی بعد از مهاجرت ممکن است تغییر کند؟
بسیاری از زوج‌ها پیش از مهاجرت شبکه حمایتی گسترده‌تری دارند. خانواده، دوستان، همکاران و محیط آشنا بخشی از فشارهای روزمره را جذب می‌کنند. پس از مهاجرت، ممکن است بخش بزرگی از این حمایت از دسترس خارج شود.
در نتیجه، زن و شوهر ممکن است ناخواسته انتظار داشته باشند شریک عاطفی تقریباً تمام نیازهای اجتماعی و عاطفی آنها را پاسخ دهد. چنین انتظاری می‌تواند حتی یک رابطه سالم را نیز تحت فشار قرار دهد.
از طرف دیگر، شرایط دو نفر پس از مهاجرت همیشه یکسان نیست. ممکن است یکی زودتر شغل پیدا کند، زبان بهتری داشته باشد یا سریع‌تر شبکه اجتماعی تشکیل دهد و دیگری هنوز با تنهایی و عدم تعلق روبه‌رو باشد.
به همین دلیل، مشکلات ارتباطی زوج‌های مهاجر را بهتر است در کنار شرایط روانی و اجتماعی مهاجرت بررسی کرد، نه جدا از آنها.
دلبستگی اضطرابی در مهاجرت چگونه می‌تواند مدیریت شود؟
احساس را از واقعیت جدا کنید
احساس ناامنی واقعی است، اما نتیجه‌ای که ذهن از آن می‌گیرد همیشه واقعیت ندارد. برای مثال «احساس می‌کنم از من دور شده» با «او دیگر مرا دوست ندارد» یکسان نیست.
نیاز خود را مستقیم بیان کنید
به‌جای آزمودن شریک زندگی، سکوت کردن یا ایجاد تعارض برای دریافت اطمینان، بهتر است نیاز مشخص بیان شود؛ برای مثال «این هفته فشار زیادی داشته‌ام و دوست دارم زمانی را فقط برای صحبت با هم داشته باشیم.»
تمام حمایت عاطفی را از یک نفر انتظار نداشته باشید
ساختن شبکه اجتماعی، ارتباط متعادل با خانواده و دوستان و داشتن فعالیت‌های فردی می‌تواند وابستگی کامل به شریک عاطفی را کاهش دهد.
دلبستگی اجتنابی در مهاجرت چگونه می‌تواند مدیریت شود؟
کناره‌گیری را تنها راه مدیریت فشار ندانید
نیاز به فضای شخصی می‌تواند طبیعی باشد، اما اگر پاسخ همیشگی به اضطراب و اختلاف قطع گفت‌وگو باشد، شریک عاطفی ممکن است احساس طردشدگی کند.
درباره فشارها قبل از شدید شدن آنها صحبت کنید
لازم نیست گفت‌وگو فقط زمانی انجام شود که اختلاف به نقطه بحرانی رسیده است. توضیح کوتاه و منظم درباره استرس کاری، مالی یا فرهنگی می‌تواند از سوءتفاهم جلوگیری کند.
دریافت حمایت را ضعف تلقی نکنید
استقلال با نپذیرفتن هر نوع کمک یکسان نیست. مهاجرت دوره‌ای است که استفاده از منابع حمایتی می‌تواند بخشی از سازگاری سالم باشد.
زوج‌های مهاجر چگونه امنیت بیشتری در رابطه ایجاد کنند؟
هدف این نیست که دو نفر همیشه واکنش مشابهی داشته باشند. زوج می‌تواند تفاوت‌های خود را بشناسد و برای مواقع پراسترس توافق‌های ساده‌ای ایجاد کند.
برای مثال، مشخص کردن زمان گفت‌وگوی منظم، صحبت درباره برنامه‌های آینده، داشتن زمان مشترک در کنار فضای فردی و روشن کردن نحوه حمایت از یکدیگر می‌تواند از بسیاری از سوءبرداشت‌ها جلوگیری کند.
همچنین بهتر است هر چند وقت یک‌بار درباره تغییرات زندگی پس از مهاجرت صحبت شود. سؤال‌هایی مانند «این روزها سخت‌ترین بخش زندگی اینجا برای تو چیست؟» یا «از من چه نوع حمایتی می‌خواهی؟» می‌توانند گفت‌وگو را از سرزنش به شناخت متقابل هدایت کنند.
نقش زبان و فرهنگ در مشاوره زوج‌های مهاجر
برای بعضی مهاجران توضیح تجربه‌های عاطفی، خانوادگی و فرهنگی به زبان مادری ساده‌تر است. همچنین برخی تعارض‌های زوجین بدون شناخت زمینه فرهنگی آنها به‌درستی قابل‌درک نیست.
اگر ترجیح می‌دهید احساسات و مسائل رابطه خود را به زبان فارسی مطرح کنید، مقاله مزایای مشاوره آنلاین به زبان فارسی برای مهاجران توضیح می‌دهد زبان مشترک و شناخت زمینه فرهنگی چه نقشی در فرایند مشاوره می‌تواند داشته باشد.
چه زمانی مشکلات رابطه بعد از مهاجرت نیاز به بررسی تخصصی دارد؟
همه اختلاف‌های زوجین پس از مهاجرت نیازمند درمان نیستند. اختلاف‌نظر، فشار روانی و حتی دوره‌های کوتاه فاصله عاطفی ممکن است بخشی از سازگاری با یک تغییر بزرگ زندگی باشند.
اما اگر تعارض‌ها به شکل مداوم تکرار می‌شوند، یکی از طرفین دائماً نگران از دست دادن رابطه است، دیگری تقریباً همیشه از گفت‌وگو فاصله می‌گیرد، صمیمیت به میزان قابل‌توجهی کاهش یافته یا فشارهای مهاجرت عملکرد روزمره رابطه را مختل کرده است، دریافت کمک تخصصی می‌تواند مفید باشد.
در صفحه مشاوره آنلاین ایرانیان خارج از کشور با روان‌شناس فارسی‌زبان می‌توانید درباره شرایط مشاوره، موضوعات قابل بررسی و نحوه انتخاب درمانگر متناسب با مسئله خود اطلاعات بیشتری دریافت کنید.
اگر برای انتخاب متخصص مناسب مطمئن نیستید، راهنمای انتخاب روان‌شناس فارسی‌زبان برای مشاوره آنلاین معیارهایی مانند صلاحیت حرفه‌ای، تخصص مرتبط، تجربه کار با مهاجران و احساس امنیت در جلسه را توضیح می‌دهد.
آیا سبک دلبستگی می‌تواند تغییر کند؟
سبک دلبستگی را نباید یک ویژگی کاملاً ثابت و تغییرناپذیر در نظر گرفت. تجربه روابط امن‌تر، افزایش خودآگاهی، یادگیری شیوه‌های تنظیم هیجان و در صورت نیاز روان‌درمانی می‌تواند به تغییر الگوهای ارتباطی کمک کند.
هدف نیز این نیست که فرد صرفاً یک برچسب برای خود پیدا کند. آگاهی از الگوهای دلبستگی زمانی ارزشمند است که به شناخت بهتر واکنش‌های خود و ایجاد ارتباط سالم‌تر کمک کند.
سؤالات متداول درباره سبک دلبستگی در مهاجرت
آیا مهاجرت سبک دلبستگی فرد را تغییر می‌دهد؟
نمی‌توان گفت مهاجرت به‌طور مستقیم سبک دلبستگی را تغییر می‌دهد، اما فشار، عدم‌قطعیت و کاهش شبکه حمایتی ممکن است بعضی نگرانی‌ها یا الگوهای ارتباطی را پررنگ‌تر کند.
دلبستگی اضطرابی بعد از مهاجرت چه نشانه‌هایی می‌تواند داشته باشد؟
ممکن است فرد نسبت به فاصله عاطفی حساس‌تر شود، نیاز بیشتری به اطمینان گرفتن داشته باشد یا تغییرات عادی زندگی جدید را به‌عنوان تهدیدی برای رابطه تعبیر کند. با این حال، تشخیص سبک دلبستگی فقط بر اساس چند رفتار مناسب نیست.
دلبستگی اجتنابی چگونه بر رابطه زوج‌های مهاجر اثر می‌گذارد؟
فرد ممکن است هنگام فشار روانی بیشتر از گفت‌وگو یا دریافت حمایت فاصله بگیرد. اگر این الگو مداوم باشد، شریک زندگی ممکن است احساس کند در مواجهه با مشکلات مهاجرت تنها مانده است.
آیا داشتن شریک عاطفی از کشور مقصد باعث سازگاری بهتر می‌شود؟
در پژوهش Marshall و Lao، مهاجرانی که شریک بریتانیایی داشتند همانندسازی بیشتری با فرهنگ اصلی بریتانیا و سازگاری اجتماعی ـ فرهنگی بالاتری گزارش کردند، اما این یافته رابطه علت و معلولی را اثبات نمی‌کند.
آیا مشکلات دلبستگی به معنی ناموفق بودن رابطه است؟
خیر. اضطراب یا اجتناب بیشتر به‌تنهایی تعیین‌کننده سرنوشت رابطه نیست. کیفیت گفت‌وگو، حمایت متقابل، شرایط زندگی، مهارت حل تعارض و بسیاری از عوامل دیگر نیز در کیفیت رابطه نقش دارند.
چه زمانی زوج‌های مهاجر بهتر است از روان‌شناس کمک بگیرند؟
اگر تعارض‌ها، ترس از طرد شدن، فاصله عاطفی یا مشکلات ارتباطی مداوم شده‌اند و بر کیفیت زندگی مشترک اثر قابل‌توجهی دارند، بررسی شرایط با روان‌شناس می‌تواند به شناخت دقیق‌تر الگوهای رابطه کمک کند.
جمع‌بندی
سبک دلبستگی در مهاجرت یکی از عواملی است که می‌تواند با نحوه تجربه رابطه عاطفی و سازگاری با محیط جدید ارتباط داشته باشد. یافته‌های پژوهش Marshall و Lao نشان دادند اضطراب و اجتناب دلبستگی بیشتر با برخی پیامدهای ضعیف‌تر روان‌شناختی، اجتماعی و رابطه‌ای در مهاجران ارتباط داشتند.
در عین حال، این یافته‌ها نباید به برچسب‌زدن افراد یا نتیجه‌گیری قطعی درباره آینده یک رابطه منجر شوند. مهاجرت تجربه‌ای پیچیده است و شرایط اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، فردی و رابطه‌ای همگی در نحوه سازگاری نقش دارند.
نکته مهم این است که مشکلات رابطه پس از مهاجرت همیشه جدا از تجربه مهاجرت نیستند. گاهی فشار محیط جدید الگوهایی را پررنگ می‌کند که پیش از مهاجرت نیز در رابطه وجود داشته‌اند. شناخت این الگوها، گفت‌وگوی روشن درباره نیازها و دریافت حمایت مناسب می‌تواند به زوج کمک کند تا این دوره تغییر را با درک بیشتری از یکدیگر طی کند.
منبع علمی
Marshall, T. C., & Lao, C. H. (2024). Attachment style and romantic involvement with host nationals influence migrants’ acculturation and adjustment. International Journal of Intercultural Relations, 99, 101950. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2024.101950
